De Schrijver

Gelezen door: André Oyen (3306 boeken)

Citaat: "Misschien als ik nooit die dagen van terreur en angst had beleefd, waarin het banale, alledaagse brute gezicht van onrecht zich aan mij had geopenbaard, misschien zou ik dan nooit geschreven hebben. Ik heb altijd het beeld voor ogen gehad van zo’n beschadigde, nutteloze spiegel waar de woorden doorheen komen; schrijven is voor mij dat litteken in de helderheid van wat er wordt verwacht. "

Tahar Ben Jelloun (geboren 1944) is een Franstalig Marokkaans schrijver die vaak het geweten van Frankrijk én Marokko wordt genoemd. Men kan hem beschouwen als een migrant van de eerste generatie. Hij kwam in Frankrijk psychiatrie studeren. Door zijn studie kwam hij vaak in contact met Noord-Afrikaanse migranten die niet alleen door het racisme gekweld werden maar ook door de taboes die hun cultuur hen had opgelegd. Homoseksualiteit kan niet en een vrije seksualiteitsbeleving is tegen de regels van de Islam.
Over de penibele toestand van de Noord-Afrikaanse migranten heeft hij in Le monde een hele reeks artikelen geschreven die voor grote opschudding zorgden. Vanaf zijn eerste boek is hij opgekomen tegen onrecht en hij is dat heel zijn loopbaan lang blijven doen, en hij zal dat wellicht zijn hele leven blijven doen. Veel aandacht heeft hij voor de onderdrukte positie van de Marokkaanse vrouw. Maar evenzeer gaat zijn aandacht uit naar de verdrukking van homoseksuelen of de slachtoffers van de Golfoorlog in Irak. Zowel in krantenartikels als in zijn boek De blinde engel klaagt hij de Italiaanse maffia aan die een ganse samenleving terroriseert. In 1994 brengt hij tegen alle waarschuwingen in een bezoek aan de Indonesische schrijver Praymoedia Ananta Toer, die omwille van de inhoud van zijn boeken in beperkte vrijheid leeft en wiens werk verboden is in Indonesië. Aan hem draagt hij L'homme rompu op.
In zijn werk, dat zelfs met de Franse Prix Goncourt bekroond werd, gaat zijn aandacht veelal naar zijn geboorteland Marokko. Hij liefkoost en hij vermaant het. Toch had hij dat werk nooit in Marokko kunnen uitgeven wegens zijn aanvallen op een moslimmaatschappij met te enge normen. In Frankrijk is hij een gevierd schrijver, maar in Marokko is zijn werk in heel veel bibliotheken en boekenwinkels gewoon niet te vinden. In het tweeluik L'enfant de sable (1985) en La nuit sacrée (1987), waarvoor hij de Prix Goncourt krijgt, beschrijft hij het leven van een meisje dat door haar vader niet als vrouw aanvaard wordt maar als een man door het leven moet gaan opdat de vader toch maar een waardige opvolger en een gemachtigde erfgenaam zou hebben. Aan deze toestand houdt zijn dochter, zelfs wanneer ze na zijn dood terug vrouw kan worden, een levensgroot trauma over, dat haar niet meer in staat zal stellen haar vrouwelijke identiteit te ontplooien.

Tahar Ben Jelloun heeft veel trauma’s in de samenleving, zowel in fictie, non-fictie als in poëzie blootgelegd. In zijn werk heeft hij ongetwijfeld veel autobiografische gegevens vastgelegd. Maar de schrijver mixt in een roman zodanig fictie en non-fictie door mekaar dat het inderdaad heel moeilijk wordt om realiteit van fictie te onderscheiden. Dat beklemtoont hij zelf in L’ecrivain public, een werk dat hij in 1983 in het Frans publiceerde maar dat pas anno 2000 in Nederlandse vertaling verscheen: ‘Als publieke schrijver heb ik er vaak van gedroomd andermans privé-leven binnen te gaan en diens herinneringen zo door elkaar te gooien dat er een nieuw geheugen ontstaat waarin niemand meer iemand herkent.’ Deze zinnen komen uit de pen van een schrijver die de opdracht krijgt om de biografie van een andere auteur te schrijven. Maar regelmatig doet de biograaf aan persoonsverwisseling, zodat je in feite maar van een schrijver zou kunnen spreken die een autobiografie schrijft. Zoals gewoonlijk onthoudt ook nu Tahar Ben Jelloun zijn lezers niet zijn inmiddels legendarische hallucinante beelden uit werelden waar alles kan, alles mag en alles leeft. Ook de dode dingen komen tot leven en vertellen, want dode dingen kunnen veel observeren in hun staat van levenloosheid. Tahar Ben Jelloun maakt hier een bijzonder mooi portret van een schrijver van zijn jeugd tot latere leeftijd. Frapperend is dat hij een door hem beleefd feit -meedoen aan een vreedzame betoging tegen het verstikkend levensklimaat en opgepakt worden om vervolgens in een heropvoedingskamp terecht te komen- aanduidt als het ontstaan van de schrijver uit noodzaak.

Tahar Ben Jelloun biedt met L’ Ecrivain publique (in Nederlandse vertaling De schrijver) andermaal een werk aan dat tot in de puntjes verzorgd is en dat straalt door zijn verfijnd en soms zelfs poëtisch woordgebruik. Dankzij de uitmuntende vertaling kunnen ook de Nederlandstaligen genieten van Tahars woorden die ‘raspen over de bladzijden’.

 | Reacties (0)Delen |
0 reacties: