Aan de oever

Gelezen door: André Oyen (3524 boeken)

Citaat: "Het is uit met die verlakkerij dat de mens het middelpunt van het universum is. Het is waar dat we bij het menselijk dier de gebaren , gezichten en stemmen uit elkaar kunnen houden, en dat versterkt onze sympathie voor hem, maar de trekjes van een huiskat en van een hond waar we mee samen leven herkennen we net zo goed, en we schrijven ze gevoelens toe."

Rafael Chirbes (1949) maakte zijn debuut in 1988 en heeft intussen vier essaybundels en negen romans geschreven. Hoewel hij van het begin af lovende kritieken oogstte, brak hij pas door in 2007, met zijn achtste roman Crematorio. Genadeloos schrijft de Valenciaanse auteur er over de vastgoedspeculatie aan de Spaanse kust. Het boek viel in de prijzen en kon ook bij ons op een warm onthaal rekenen. In 2011 bracht Canal Plus een televisieadaptatie uit die in Spanje ontzettend veel bijval kreeg en de schrijver bij het grote publiek bekendmaakte. Er is geen schrijver in Spanje die de recente geschiedenis van Spanje zo breed en zo realistisch heeft verbeeld als Rafael Chirbes, van wie ook veel werk in het Nederlands is vertaald. In zijn roman, 'Crematorium', stond de onverantwoordelijke huizenbubbel centraal.

Deze roman Aan de oever ,zijn negende, laat de gevolgen daarvan zien: de economische crisis die Spanje zo hard getroffen heeft. In het fictieve dorpje Misent, vlak bij de Spaanse kust, heeft de crisis een kaalslag aangericht. Het Spaanse succesverhaal van de jaren tachtig en negentig is een verre herinnering geworden. Via verschillende perspectieven en stemmen geeft Chirbes diverse sociale lagen en nationaliteiten een stem: de eigenaar van een failliet timmerbedrijf, werkloze Marokkanen, een Colombiaanse hulp in de huishouding... De stemmen vormen een raamvertelling, met scherpe observaties vol weemoed, verzet, berusting en wanhoop over het Spanje dat zich na Franco oprichtte en een halve eeuw later opnieuw in het stof bijt. Allemaal proberen ze te overleven in een samenleving die zich niet alleen economisch maar ook in moreel opzicht in een diep dal bevindt. Uitzicht op betere tijden biedt de schrijver niet. Wel een moedige, knap geschreven en indringende roman over het Spanje van nu.

‘Aan de oever’ is minder analyse dan impressie: Chirbes laat de lezer meekijken door de ogen van het rijkgeschakeerd ensemble van personages – pompbedienden, hoertjes, allochtone bouwvakkers, autochtone bouwvakkers die projectontwikkelaar zijn geworden. Hun rêverieën, al dan niet ingebeelde dialogen en halfdronken causerieën tijdens spelletjes kaart, vormen samen een mooie collage, die feilloos de contouren van het Spaanse debacle schetst. Het centrale personage is de geruïneerde en obese meubelmaker Esteban, ooit de trots van zijn vader en grootvader, en zijn verhaal is het boek Job. Zijn geliefde Leonoor heeft hem lang geleden verlaten voor zijn beste vriend, en hij moet zijn hoogbejaarde zieke vader zelf verzorgen. De 70-jarige don Esteban blikt terug op wat fout is gegaan in zijn land en zijn leven. Na een afgebroken studie aan de kunstacademie en een tijd rondzwerven door Europa met zijn jeugdvriend Francisco is hij naar zijn dorp teruggekeerd om zijn vader te helpen in diens timmerbedrijf. Francisco daarentegen heeft de wereld gezien, is een notoir wijnrecensent geworden en heeft met zijn vrouw Leonor een van de beste restaurants van Spanje uit de grond gestampt. Door schulden en verkeerde investeringen is de zaak van Esteban volledig uitgehold en wat resteert, is in handen van banken en schuldeisers. Chirbes’ personages hebben geen illusies meer. De herinneringen aan de Burgeroorlog en de moeizame heropbouw van Spanje nadien staan nog levendig in het collectief geheugen, maar intussen zit het land weer volledig aan de grond. Ook het leven zelf ontgoochelt. Esteban is verbitterd en denkt aan de kansen die hij heeft gemist.

Met zijn schematische vertelstructuur, langlopende zinnen en overvolle bladspiegel maakt Chirbes het de lezer niet altijd gemakkelijk, maar wie ervoor openstaat, wordt meedogenloos meegezogen door de woordenvloed. Je gaat van het ene naar het andere dramatische verhaal en niet één persoon voert daarbij de hoofdrol, het lijkt er eerder op dat Spanje zelf het gehele verhaal regeert en dat is bijzonder mooi gedaan door de auteur. Scherpe observaties volgen elkaar in een rap tempo op in deze sterke roman over de status quo van de rafelende randen van Europa.

 | Reacties (0)Delen |
0 reacties:

Gelezen door: Fons Mariën (201 boeken)

'Aan de oever' is het laatste boek van de Spaanse auteur Rafael Chirbes, die in de voorbije zomer overleed. Het boek handelt over de crisis in Spanje (na 2008 dus) en meer bepaald in de woningbouw aan de kust.

Centraal staat de figuur Esteban, die een timmermansbedrijf heeft en al zijn geld geïnvesteerd heeft in de bouwprojecten van een aannemer. Wanneer die failliet gaat is ook Esteban failliet. Hij moet zijn schaarse werknemers ontslaan in een periode dat er ook elders geen werk te vinden is. Esteban zorgt ook zelf voor zijn bejaarde en seniele vader nadat hij zijn huishoudster Liliana ook om financiële reden moet ontslaan... Het hele boek is geschreven in de vorm van een 'monologue intérieure' van Esteban, soms (in cursief) onderbroken door de gedachtestromen van andere personages (meestal zijn ex-werknemers).

De toon van het boek is somber, niet alleen over de economische situatie maar ook over menselijke relaties tussen man en vader, geliefden, familie en vrienden... Ik vond het boek heel boeiend, maar de keuze voor de gedachtestroom als stijlmiddel stelde soms mijn geduld danig op de proef. Er zitten zo ook heel wat herhalingen in deze kanjer van meer dan 400 bladzijden. Toch zijn er stilistisch erg mooie passages, bijv. in de beschrijving van het moerasgebied in het achterland van het dorp waar Esteban woont en in de herinneringen aan het jagen en vissen dat hij er leerde van zijn oom.

'Aan de oever' wordt terecht geroemd als het beste boek over de Spaanse crisisjaren.

 | Reacties (0)Delen |
0 reacties:

Gelezen door: Theo Schippers (104 boeken)

Citaat: "De brieven van Paulus aan de Romeinen en aan de Tessalonicenzen interesseerden hem niet meer, net zomin als de theoloog Miret Magda-lena. Het Tweede Vaticaans Concilie kon hem gestolen worden, hij herinnerde zich er zelfs niets meer van (wanneer was dat dan? in de verre jaren zestig), en ook Karl Liebknecht en Rosa Luxemburg lieten hem koud, die hij jaren daarvoor nog las en over wie hij het toen altijd had."

Litanie
Ik vraag me af, verontwaardigd, waarom uitgevers niet eerlijker zijn in de aankondiging van hun boeken. Als het lange, monotone zinnen zijn met niet één dialoog, met heel veel mijmeringen en nauwelijks actie, met veel aanhalingen van personen en groepen, waarom begin je de review dan met een lijk op de kust 'waardoor de lezer meteen gegrepen wordt'. Dan verwacht je toch iets boeiends? En je krijgt iets wat op een geschiedkundig essay lijkt. Waarom kondig je je boek dan niet aan zoals het is? Omdat geen hond het dan zou kopen? Wel, als je moet bedriegen om te verkopen, geef het dan niet uit!

De economische crisis in Spanje
Ik wilde dit boek lezen om de huidige situatie in Spanje beter te begrijpen, de indignados en podemos enzo, aan de hand van de economische crisis en het einde ervan, want officieel speelt het boek zich af in 2010, wanneer de crisis voorbij is.

In werkelijkheid krijg ik herinneringen van iemand van zeventig jaar. Over de oorlog, voor en na, zijn grootvarder, zijn jeugd, en nu maakt hij dus die crisis mee in zijn dorp, maar dat krijgt niet echt veel aandacht.

Intellectueel
Zoals gezegd, geen verhaal, herhalingen, nooit dialoog, lange monotone zinnen. En de auteur maakt weliswaar intelligente bespiegelingen, maar ze zitten zodanig verpakt in stukken met aanhalingen aan allerhande belangrijke of minder belangrijke intellectuelen, filmmakers, muziekgroepen – er wordt zoveel kennis tentoon gespreid, dat de bespiegelingen die in een ruime, open onderzoekende context soms een pareltje zouden kunnen leveren, hier verworden tot een intellectuele maar niettemin enggeestige manier van denken.

Het moeras
En ja, soms zijn er passages waar de auteur toont wat hij kan. Hij kan namelijk erg mooie beschrijvingen maken. De eerste kleine honderd pagina’s heb ik dan zelfs genoten: ze spelen zich af in een moeras. Er lopen allerhande figuren in rond, en de beschrijvingen, van de goorheid en van de natuurpracht, vond ik heerlijk. Was dit hele boek geweest als het moeras, dan was het een poëtische roman geweest.
Maar plots stopt het moeras, beginnen de mensen, de flash-backs van vaders en grootvaders. En een huishoudster uit Colombia. Veel meer vrouwen heb ik niet zien rondlopen.

Literaire prijzen voor cult-depri
Een cult-depri litanie. Als hij in Frankrijk had gewoond had de auteur zeker en vast de Goncourt gewonnen en had ik niet de fout begaan zijn boek te kopen want ik ben geen Goncourt-lezer. Niet getreurd voor hem: hij heeft in Spanje genoeg prijzen behaald omdat hij de geschiedenis van Spanje zo mooi kan beschrijven.

Ikzelf geef geen prijs want ik heb er geen mensen in leren kennen, geen Spanje, geen zicht gekregen op de crisis en de mentaliteit daar. Het boek gaat over de kennis die de auteur genoegzaam tentoon spreidt. De twee sterretjes die ik geef, zijn uitsluitend voor het eerste deel, die zich afspelen in het moeras, en voor her en der een mooie beschrijving.

 | Reacties (0)Delen |
0 reacties:

Locatie: Valencia