Orgelman - Felix Nussbaum - Een schildersleven

Gelezen door: Katja Feremans (74 boeken)

Citaat: "‘Scheppen zonder echo is deprimerend. Men staat tussen eindeloos veel bergmuren en roept en schreeuwt, en geen echo weerklinkt. Deprimerend zijn ook de vele schilderijen die men geschilderd heeft en nog schildert en die sprakeloos op zolderkamers rondhangen en zich vervelen.’"

De joods-Duitse Felix Nussbaum (1904, Osnabrück – 1944, Auschwitz) schreef dit in oktober 1937 aan zijn Duitse expressionistische collega-schilder Ludwig Meidner. Beide heren leefden op dat ogenblik in ballingschap omdat ze in eigen land niet veilig waren voor de nazi’s. Nussbaum bracht een kwart van zijn leven met zijn Poolse echtgenote Felka door in Oostende en Brussel. Na vier jaren opgejaagd te zijn geweest tijdens de Duitse militaire bezetting, werden ze in 1944, kort voor de bevrijding van ons land, alsnog vanuit de Dossinkazerne met het laatste transport afgevoerd naar Auschwitz.

Een van de weerkerende motieven in Nussbaums werk is de orgelman die met zijn eeuwig herhaalde deuntjes in de eerste plaats melancholie oproept, een gevoel waarvan Nussbaum doordrongen was. Naarmate de tijd vordert, worden zijn orgelmannen echter almaar wanhopigere zielen die geen gehoor meer vinden. Op zijn meest macabere werk uit 1944, de zegetocht van musicerende skeletten op een zee van puin, dekt de orgelman met zijn knokige hand zelf zijn oor af voor het onheilspellende ondergangskabaal waar hij niet tegenop kan.

Mark Schaevers heeft het leven van Felix Nussbaum in een aantrekkelijk en mooi geïllustreerd verhaal gereconstrueerd aan de hand van diens werk, brieven, getuigenissen van tijdgenoten, recensies van tentoonstellingen en snippers informatie uit allerhande archieven. De veelal korte hoofdstukjes zijn zo opgebouwd, dat je voortdurend wil verder lezen. Nussbaums passie, gecombineerd met die van Mark Schaevers, hebben een fascinerend boek opgeleverd over een schilder die tussen de plooien van de geschiedenis dreigde te verdwijnen, geen topkunstenaar maar wel iemand die voor zijn werk geleefd heeft.

 | Reacties (1)Delen |
1 reacties:
Mia op 5 maart 2016:
Fascinerend hoe Schaevers erin geslaagd is deze schilder weer tot leven te roepen. Fascinerend te lezen hoe een schilder blijft schilderen. Fascinerend ook de gelijkenissen te zien met de hedendaagse vluchtelingenaanpak. Geen geroep, maar ook geen warmte, begrip. Een nonchalant laissez-aller...

Gelezen door: Dennis P. (770 boeken)

Citaat: "Brulez is radiojournalist en hij kan zo vroeg in de ochtend al oog hebben voor de pastelkleuren aan de hemel omdat de directeur-generaal van de openbare omroep Jan Boon hem wakker heeft gebeld: hij moet naar kantoor. Zijn baas kan hem niet zeggen waarom, maar dat kan hij zelf wel bedenken, want het nieuws speelt zich af voor zijn raam."

Orgelman herconstrueert het leven van Felix Nussbaum. Een schilder wiens leven door de Nazi's is uitgegumd. Zijn passage door Oostende en Brussel zorgen voor een sterke link met België, maar dat is niet de enige reden dat je dit moet lezen.

De schilder onbekend, Mark Schaevers een humo-journalist, een boek te dik naar mijn zin en toch, ondanks al deze tegenslagen, heb ik van dit boek gesmuld. Het is bovendien gelardeerd met prachtige schilderijen (nu, aanvankelijk vind ik ze niet mooi, maar ze worden steeds mooier. Of dat ligt aan techniek, of appreciatie, weet ik nog niet) en uitgegeven in een prachtige vorm. Misschien wint het de Gouden Boekenuil wel.

 | Reacties (0)Delen |
0 reacties:

Gelezen door: André Oyen (3399 boeken)

Citaat: "Waarom altijd weer die orgelman? Hij kan staan voor de melancholie die een draaiorgel met zijn eeuwig herhaalde deuntjes al gauw opwekt. Hij doet ook denken aan een wandelende jood, zoals Nussbaum zelf er een is. Of is de orgelman vooral de kunstenaar op zoek naar een echo in een tijd waarin die zo moeilijk te vinden is?"

Voor ik het boek Orgelman van Mark Schaevers las, had ik wel gehoord van de Duitse kunstenaar Felix Nussbaum (1904-1944) die in Auschwitz werd vermoord. Zijn werk kende ik echter minder goed. Hoewel hij in zijn geboortestad Osnabrück bij Hamburg intussen een museum heeft, het eerste ontwerp van David Libeskind, in 1998 ingewijd door Gerhard Schröder, doet de naam Felix Nussbaum bij niet zo veel mensen een belletje rinkelen.

Bijna 20 jaar geleden nam Marc Schaevers een interview af van de zoon van een Holocaust-overlevende in een kantoor waar een poster aan de muur hing, voorstellende 'Zelfportret met Jodenpas', een van de beste werken van Nussbaum. Dat was de kiem voor tien jaar research en een buitengewoon gelauwerd boek dat de Gouden Boekenuil 2015 kreeg en tevens genomineerd werd voor de ECI - Literatuurprijs.

In Orgelman reconstrueert Mark Schaevers heel sterk en gedreven niet alleen het leven van Nussbaum, hij beschrijft ook hoe de wederopstanding van de kunstenaar in zijn werk ging. De titel 'Orgelman' is te danken aan het feit dat Nussbaum vaak een zigeunerachtige straatmuzikant in zijn werk smokkelde. De eerste keer dat hij zulks deed, was in 1932, net na zijn Prijs van Rome, en vlak voor zijn verhuizing van de Duitse naar de Italiaanse hoofdstad, waar hij blijvend onder de indruk raakte van afgebroken halve zuilen. Hij stond toen aan het begin van een lange ballingschap. Toch was hij nooit een politiek vluchteling. Felix Nussbaum, °1904, kwam uit een welgestelde en vrij artistieke Joodse familie uit Osnabrück, de stad van Erich Maria Remarque, een auteur die de nazi’s erg onwelgevallig was. Hij stond ver af van de bohémien-armoedzaaier-mansarde-kunstenaar, zeker in zijn Berlijnse periode. Maar hij heeft later, vooral op diverse plaatsen in Brussel, wel op zolderkamertjes gehokt, met zijn vrouw Felka Platek, een 5 jaar oudere Pools-Joodse kunstenares. Nussbaum bracht de helft van zijn leven door met Felka, maar een goede relatie bleken ze toch niet te hebben. Hun trein is de laatste die uit België naar Auschwitz vertrekt – een maand later wordt België bevrijd.

Schaevers heeft zeker geen conventionele biografie geschreven, maar Orgelman is eerder geconstrueerd in de vorm van een zoektocht. Hij volgt Nussbaum op de voet, geeft de informatie die hij heeft kunnen vinden (vaak betreffen dit getuigenissen van derden, maar een enkele brief is teruggevonden) en probeert op die manier dichter bij de kunstenaar te komen en zelfs in de kunstenaar te komen. Soms gaat het maar om kleine dingen, zoals de trouwakte van Felix en Felka, die Schaevers echter een grote zeggingskracht weet te geven. Pas in 1970 begonnen schilder en oeuvre aan een revival, nadat 117 schilderijen die Nussbaum in 1942 had ondergebracht bij een Brusselse kunsthandelaar, waren vrijgeven. Steeds meer werken kwamen aan het licht. Ontstellende schilderijen van een ontredderde mens in een ontmenselijkende tijd. Hoe langer hoe meer werd Nussbaums werk naar waarde geschat, met alle materialistische bijverschijnselen: veilingprijzen die de hoogte ingaan, vervalsingen, dubieuze verkopers, bedroevend gesjacher met tijdens de Tweede Wereldoorlog ontvreemd erfgoed. Vijfhonderd werken zijn weer aan het licht gekomen.

Voor de Joodse gemeenschap en al wie met de twintigste eeuw in het reine wil komen, liet Nussbaum als slachtoffer en schilder van de Holocaust (en veel meer dan dat) een onschatbaar symbolisch kapitaal na. Orgelman verhaalt de wonderlijke wedergeboorte van een door Hitler vernietigd kunstenaar. Martk Schaevers heeft Nussbaum en zijn vrouw Felka, hun leven en hun werk, hun plaats als mens in een vijandige wereld vereeuwigd in een ongelooflijk mooi en literair werk dat ik sprakeloos van bewondering gelezen heb.

 | Reacties (0)Delen |
0 reacties:

Gelezen door: Jeanne Tielen (149 boeken)

Een dikke aanrader voor kunstliefhebbers. In een mooie uitgave maakt de lezer kennis met het leven en werk van de vergeten kunstenaar, Felix Nussbaum.

 | Reacties (0)Delen |
0 reacties:

Gelezen door: Noël Gybels (526 boeken)

Een beslist verdiend bekroonde biografie van een door de nazi's vermoorde Joodse kunstenaar. Meeslepend verhaal en prachtige illustraties bieden een uitstekende kijk op een intrigerende persoonlijkheid, die jammer genoeg op het einde van WO 2 samen met zijn vrouw niet meer kon ontsnappen aan de gevreesde vernietiging. Overrompelende krachttoer met een prima historische waarde, een aanzet om het Nussbaum-museum te bezoeken in Osnabrück.

 | Reacties (0)Delen |
0 reacties:

Locatie: Brussel