Ijzertijd

Gelezen door: André Oyen (3329 boeken)

Citaat: "Ik heb kanker. Ik heb kanker van de opgekropte schaamtegevoelens waardoor ik mijn leven lang ben overvallen. Zo ontwikkelt zich kanker: het lichaam walgt zo langdurig van zichzelf dat het kwaadaardig wordt en zijn eigen vlees begint weg te vreten."

In 1990 verscheen Age of iron waarin hij zich zoals meerdere blanke succesvolle auteurs scherp tegen de apartheid afzet. Net als bijvoorbeeld Nadine Gordimer wordt ook Coetzee haast pamfletterig als het om anti-apartheid in zijn werk gaat. Age of iron kan die pamflettenstijl best gebruiken vermits het over een persoon gaat die helemaal getraumatiseerd is door de apartheid. Het is een ouder werk van Coetzee dat steeds blijft terugkeren, niet alleen omdat de apartheid erin aangeklaagd wordt maar ook en vooral omwille van de strijd die een vrouw tegen terminale botkanker voert. Het is een hartverscheurend boek dat je met een brok in de keel leestn, maar dat toch niet meteen hét sterkste werk van deze grote auteur kan genoemd worden.

Het verhaal situeert zich in 1986 in Kaapstad. De gepensioneerde lerares Latijn Elisabeth Curren heeft net van haar arts te horen gekregen dat ze aan terminale botkanker lijdt. Als ze totaal overstuur thuiskomt treft zij achter in haar tuin een dronken zwarte zwerver aan. Ze verjaagt hem niet want ze heeft ergens een stil vermoeden dat deze man, Verneuil genaamd, haar engel des doods is. Ook al is hij vuil en in permanente staat van dronkenschap, toch is ze ergens blij met zijn aanwezigheid. Ze leeft reeds jaren alleen, want van haar man is ze al heel lang uit de echt gescheiden en haar enige dochter is Zuid-Afrika en zijn apartheid ontvlucht, om niet zoals haar moeder getraumatiseerd te worden door de apartheid. Het trauma dat de apartheid veroorzaakt heeft laat zich in alle hevigheid gelden nu ze geconfronteerd wordt met haar levenseind. Het is alsof ze nu pas goed wordt wakker geschud. Ze wil haar frustraties, angsten en twijfels op papier zetten in een soort afscheidsbrief aan haar dochter en die afscheidsbrief vormt dit boek.
Elisabeth is een heel sterk personage. Zij is tegelijkertijd de getormenteerde vrouw die alle mogelijke tegenslagen te verwerken kreeg maar toch blijft openstaan voor het leed van haar medemens. De manier waarop ze de afgestompte alcoholieker Verneuil terug menselijke gevoelens tracht in te blazen is ronduit indrukwekkend. Als broze, stervende vrouw verzet ze zich ook op een radicale manier tegen elke vorm van racisme. De manier waarop blanken zwarten discrimineren en uitmoorden vervult haar van afschuw en ook al kan ze niet altijd akkoord gaan met de wijze waarop de zwarten hun protest formuleren, toch blijft ze zich met de laatste krachten die haar resten voor hun zaak inzetten.
Ijzertijd is een heel geladen verhaal met een vernuftige verhaalstructuur en oersterke personages dat uitstekend de tand des tijds heeft doorstaan. Ook al is de apartheid zogezegd verdwenen, toch heeft het werk niets aan actualiteitswaarde ingeboet. Ook de strijd tegen kanker is helaas nog altijd het lot van miljoenen mensen. De relatie tussen de eens zo voorname lerares Latijn en de zwerver vervalt gelukkig niet in clichétoestanden, het gegeven is er immers ook te broos voor. Tussen al de gruwel en de pijn ontstaat iets dat nauwelijks te benoemen valt en dat mooi is. Het is de compensatie voor al dat leed dat Zuid-Afrika haar berokkende.

 | Reacties (0)Delen |
0 reacties:

Gelezen door: Marc L (70 boeken)

Coetzee raakt me telkens weer vanaf bladzijde 1 want hij weet als geen ander de breekbaarheid van het menselijk leven, de beschaving, de menselijke instituties tot leven te brengen. We zien de oudere mevrouw Curren, een vroegere lerares klassieke talen (en dus epigoon van wat het summum van beschaving zou moeten zijn) thuiskomen op de dag dat ze te horen krijgt dat ze terminale kanker heeft; ze vindt een dakloze op haar erf, die ze eerst probeert te verjagen, maar in een fatalistische bui toch maar duldt en hem zelfs adopteert als haar engelbewaarder.

Deze verhaallijn zit verweven met die van de strijd tegen de Apartheid in Zuid-Afrika (bij mijn weten benoemt Coetzee ze voor het eerst uitdrukkelijk), waarin ze betrokken raakt via de zoon van haar zwarte meid. Zowel in de ene als in de andere verhaallijn vallen de zekerheden weg en met Mevr Curren moeten we vaststellen dat er geen simpele antwoorden zijn op de spiraal naar beneden waarin een individueel leven of een heel land getrokken worden. Tenzij misschien een beetje warmte, een beetje menselijkheid.

Dit is zeker niet het beste werk van Coetzee, want regelmatig wat te prekerig en niet helemaal realistisch in de lange monologen van mevrouw Curren. Maar ook al is het Apartheidsregime al meer dan 20 jaar geleden afgeschaft, de pijnpunten die Coetzee aankaart over menselijkheid en barbarij, blijven hyper-actueel!

 | Reacties (0)Delen |
0 reacties:

Locatie: Zuid-Afrika